025-32401545 info@mfos.ir

بخشی از سخنان حجه الاسلام والمسلمین صدر که در محضر حضرت آیه الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی دام ظله العالی  در دیدار اساتید، طلاب و مدیران و کارکنان موسسه فقه و علوم  اسلامی در تاریخ …ایراد شده است.

 

اعوذبالله من الشیطان الرجیم. بسم الله الرحمن الرحیم. و صلی الله علی سیدنا و نبینا ابوالقاسم محمد (ص) و علی آله الاطیبین الطاهرین

 

خدا را سپاس میگذاریم که توفیق تشرف به محضر حضرتعالی را به مجموعه دوستانی که در موسسه عالی فقه و علوم اسلامی مشغول فعالیت هستند عنایت کرد

جمع حاضر شامل اساتید محترم و معززی است که در این حوزه تدریس دارند، ونیز طلاب ارجمند و مدیران و کارکنان و همسران محترم طلاب است که خداوند توفیق داد که امور در محضر شما باشند

طلاب موسسه که حضور دارند ۸۴ نفر هستند در ۳ مقطع تمهیدی، مقطع خارج عمومی، و مقطع خارج تخصصی. طلابی که پذیرش می شوند ابتدا ۲ سال تمهیدی را می گذرانند ولی برنامه اصلی اینجا از اول خارج شروع می شود. در سه سال اول که دوره خارج عمومی پیش بینی شده، طلاب طبق همان روال جاری حوزه درس خارج اصول را شروع می کنند و فقه را به مباحث عمومی مثل عبادات و .. مشغول می شوند. بعد از گذشت ۳ سال، طلاب انتخاب رشته می کنند و وارد مرحله خارج تخصصی می شوند که این دوره آموزشی تخصصی ۵ سال طول می کشد. از این ۵ سال، ۳ سال آن به صورت آموزش ابواب متعارف مربوط به آن رشته است، به علاوه دروس آکادمیک و دانشگاهی.

برنامه ریزی به اینگونه است که از ۱۰ ساعت فعالیت علمی روزانه دوستان که موظف هستند ،حدوداً دو سوم آن به بحث های فقه و اصول و گاهی بیشتر اختصاص دارد؛ و یک چهارم تا یک سوم به بحثهای آکادمیک و دانشگاهی و نیز دروس عمومی اختصاص پیدا میکند. در این سه سال خارج تخصصی، مرحلۀ با دانشهای آکادمیک رو تمام می شود. برنامه ریزی به این گونه است که دانش آموختگان در رشته های مختلف، از کمک کارشناسان آن رشته بی نیاز بشوند و خودشان بتوانند با مراجعه به منابع، در موضوع شناسی نیاز خودشان را مرتفع بکنند.

 بعد از پایان ۳سال خارج تخصصی که مرحله اول است، ۲ سال دورۀ پژوهش محور نیز  پیش بینی شده است که به آموزش و پژوهش پیرامون بحثهای فقه های جدید و مسائل مستحدثه کاملا نو اختصاص دارد. در این ۲ سال به نحو جدیدی باید کار بشود؛ . چون مباحث، به شکل متعارف وجود ندارد درسها به شکل پژوهشی، سمیناری، و رفت و آمد بین استاد و شاگرد در این ۲ سال انجام خواهد شد. که هنوز البته موسسه به این ۲ سال نرسیده است. با پایان این ۵ سال آموزش تخصصی، یک ۲ سال پایانی پیش بینی شده که در آن دو سال افراد وارد هسته های پژوهشی می شود و با این ۲ سال پایانی  دوره اول خارج تا آنجا ۱۰ سال خواهد شد. و در ان دو سال پایانی بتوانند ناظر به مسائل جدید با این توان علمی بدست آوردند پژوهش هایی را در حد تولید علم در قدم های اولیۀ تولید علم بردارند تا انشاءالله با پایان ۱۰ سال بتوانند در پژوهشکده هایی که تاسیس می شود به عنوان مرجع علمی از سوی حوزه برای پاسخگوی نیازهای نهادهای نظام و جامعه به تولید علم مشغول شوند.

قابل ذکر است که در ۸ سال دوره آموزشی، طلاب، دوره خارج اصول را تمام  می کنند. پیش بینی این است که دوره اصول ۸ ساله تمام بشود. که این یک برنامه ریزی ویژه میخواهد چون شرایط فعلی حوزه به گونه ای است که درسهای خارج اصول بسط بیشتری پیدا میکند. میانگین درسهای خارج اصول در حوزه الان شاید حدود ۱۵ سال باشد، در این موسسه برنامه ریزی به این گونه است که به ۸ سال محدود بشود و انشاء الله با پایان ۸ سال یک دوره اصول منقح را دوستان گذرانده باشند

در تدبیری در موسسه شده طلبه هایی که حدود ۵ سال سابقه تحصیل در حوزه داشتند برای مقطع تخصص پذیرش و با امتحاناتی وارد شدند و الان ۴ رشته تخصصی در این موسسه دائر است رشته فقه اقتصاد فقه جزا فقه سیاست و فقه خانواده. این ۴ رشته از این طلبه هایی هستند که با حدود ۴ تا ۵ سال سابقه خارج از حوزه جذب شدند و انشاالله در سال آینده ۲ رشته دیگر هم اضافه خواهد شد: رشته فقه قضا و فقه تربیت که انشاءالله ما به ۶ رشته برسانیم مجموعه را.  

این رشته هایی که عرض کردیم تاسیسش نسبتا آسان تر بود چون در حوزه پیشینه ای داشته ولی از این به بعد وارد عرصه هایی می شویم که تقریباً در حوزه یا سابقه ای نداره یا سابقه ای قوی در آن وجود ندارد. در اینجا باید کار علمی جدیدی، کار پژوهشی اینجا انجام بگیرد و در واقع پایه پژوهش های جدید گذاشته بشود تا انشا الله در آینده آن رشته ها بتواند شکل بگیرد.

روشی که در اینجا پیش گرفته شده روش درس هایی است با مشارکت فعال طلاب یعنی برنامه موسسه این است که مثل برخی موسسات خوب در حوزه علمیه قم به جای اینکه درس القائی باشد از سوی استاد، استاد موظف می کند طلبه ها را با تعیین منابع آن بحث، طلاب مطالعه می کنند و در محضر استاد و جمع ارائه می کنند و استاد با نقادی بحث را پیش می برند. این کار بسیار سازنده است همه معقتدند که این روش می تواند چند برابر آن روش القائی تاثیر گذار باشد.

فضلائی که الان جوانتر هستند اینها اگر تشویق بشوند و بیایند و جهت گیری آینده خودشان را در حوزه جهت گیری تخصص قرار بدهند- بجای اینکه وارد عرصه عمومی بشوند -یک استاد فاضل بین ۴۰ و ۵۰ سال، اگر بیاد ۲۰ سال ۳۰ سال در یک حوزه تخصصی کار بکند حتماً می تواند به ان قله برسد و تمام نیازها را بر طرف بکند.

نسبت به طلاب با توجه به فشار کاری که هست و باید باشد- طبعا این مسیر سخت جز با این جور تلاشهایی پیمودنی نیست- نسبت به جذب طلاب با شرائط این چنینی باز مقداری مشکل وجود دارد به خصوص اینکه مدارس خوبی در حوزه هستند و آنها هم به  دنبال جذب طلاب با این خصوصیات هستند. تابحال بحمدالله مشکل نبوده. انشاالله امیدواریم که طلاب با ۳ ویژگی استعداد خوب و تلاش جدی و شخصیت اخلاقی و معنوی قابل قبولی بتوانند جذب این موسسه و موسسات مشابه بشوند و این حرکت با حضور چنین طلابی ادامه پیدا بکند و قوت بگیرد. البته طبیعی است که ورود طلاب در یک برنامه جدیدی مثل این مقداری با اشکال مواجه است چون طلاب بیشتر تابع جریان عمومی حوزه هستند و طبعا تشویقی که جریان عمومی حوزه می کند به همان مسیر عمومی است. این نیاز به تشویق دارد این نیاز به تایید دارد این حرکتی که طلاب بیایند در آن عرصه های تخصص وارد بشوند.

در نهایت نسبت به هدف مجموعه عرض بکنم که هدفی که مقرر شده برای این مجموعه از طرف حضرتعالی این است که فقیهانی در این مجموعه تربیت بشوند که بتوانند در آینده برای پاسخگوئی به مسائل نظام و جامعه امروز به تولید علم و نظریه بپردازند این کار در واقع هدف بسیار عالی و بلندی است که در آنجا قرار داده شده برای چنین هدفی فقیهانی باید تربیت شوند که به تعبیر حضرت امام رضوان الله تعالی علیه با دخالت دادن عنصر زمان و مکان و بایک اجتهاد زنده و فعال بتوانند مبانی و اصول و راهکارهای شریعت برای هدایت انسان در عصر امروز را استنباط بکنند و کشف بکنند. طبعا انتظار نیست که فقه و فقیهان برای رفتارهای اقتصادی یا سیاسی و اجتماعی نهاد سازی بکنند، مدل سازی بکنند. نهاد سازی و مدل سازی برای این عرصه ها که دائم در حال تغییر و تبدل است طبعا کار فقه و فقیهان نیست. ولی مهم این است که دانشمند و متخصص مسلمان که می خواهد بر اساس اسلام این مدل رو تهیه بکند باید بداند که این سوالاهاتش را از کی باید دریافت بکند. طبعا حوزه عمومی پاسخگوی این سوالات نیست. اصول و مبانی و مقررات و تجویزهایی که می تواند در اختیار این متخصص قرار بکند تا وی بتواند مدل سازی جدید بکند نیاز به کار جدید و نویی در حوزه ها دارد. رویکرد این موسسه باید تربیت چنین فقیهانی براساس چنین روشی باشد. فقیهانی که اولا اجتهاد فقهی جواهری را مبنا و ممشای خودشان قرار بدهند و در این جهت با قوت و استحکام گام بردارند و دوم اینکه محصول این عملیات فقهی و استنباط فقهی شان قواعد اصول و مقرراتی باشد که برای نهادسازی مدل سازی امروز بدرد بخورد. اگر ما میخواهیم مثلا بجای یک بانک غربی، یک بانکی تاسیس بکنیم که کار کرد بانک رو داشته باشد و ارزشها و احکام اسلامی رو اجرا بکند شاید ما نیاز داشته باشیم که فقیه ما بیاید بر اساس نگاه جدید یک تجویزهایی راجع به معاملات جدیدی طراحی بکند اگر ما بیع و اجاره متعارفمان پاسخگوی این مدل سازی برنامه سازی نیست فقها باید بیایند با استنباط جدید خودشان این تجویزها و این اصول و مبانی جدید رو در مثلا معاملات فقهی معاملات اقتصادی ارائه بکنند تا بتواند مدل سازی توسط متخصص بر اساس آن صورت بگیرد.

انشاالله این کار باید در حوزه اتفاق بیافتد آموزش دانشهای جدید که در این موسسه مقرر شده به همین جهت است که فقهای ما با آشنایی عمیق بدانند که امروز در صحنه جامعه چه می گذرد و مدلهایی که امروز هست چیست و کیفیت ارتباط این مدلها با مبانی شان چگونه است با فهم اینها انشاالله راهی رو باز بکنند که منتهی بشود به اون نهادسازی های جدیدی که تمدن اسلامی به آن نهادها و مدل ها نیازمند است. عذرخواهی میکنم از تصدیع زیاد.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته